OSGB (Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimi), işyerlerine iş sağlığı ve güvenliği hizmeti satan, ancak bunu serbestçe değil Bakanlık yetki belgesiyle yapan bir kuruluş türüdür. “Her işyeri OSGB ile anlaşmak zorunda” cümlesi mevzuatta yoktur; zorunlu olan hizmetin kendisidir. Bu rehber ikisi arasındaki farkı, OSGB’nin yasal tanımını, kuruluş şartlarını ve sözleşme sürecini kaynak maddeleriyle anlatır.
1. Yasal tanım
İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmetleri Yönetmeliği md. 4/1-f’ye göre OSGB; kamu kurum ve kuruluşları, organize sanayi bölgeleri ile 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’na göre faaliyet gösteren şirketler tarafından, işyerlerine iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerini sunmak üzere kurulan, gerekli donanım ve personele sahip olan ve Bakanlıkça yetkilendirilen birimdir. Yani bir limited şirket “OSGB’yiz” diyerek hizmet veremez; Genel Müdürlükten yetki belgesi almış olması gerekir.
Aynı yönetmelik iki komşu kavramı da tanımlar: İSGB (işyeri sağlık ve güvenlik birimi) işyerinin kendi bünyesinde kurduğu birimdir; ÇASMER (çalışan sağlığı merkezi) ise Sağlık Bakanlığına bağlı, aynı işi yapmak üzere yetkilendirilen birimdir (md. 4/1-ç ve 4/1-h).
2. Kim hizmet almak zorunda?
Yükümlülüğün kaynağı 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu md. 6/1-a’dır: işveren, çalışanları arasından iş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi ve on ve daha fazla çalışanı olan çok tehlikeli sınıftaki işyerlerinde diğer sağlık personeli görevlendirir. Maddenin devamı seçenekleri sıralar:
- Çalışanlar arasında belirlenen niteliklere sahip personel varsa — işveren bu kişileri görevlendirir, dışarıdan hizmet almasına gerek kalmaz.
- Personel yoksa — hizmetin tamamı veya bir kısmı OSGB’lerden ya da ÇASMER’lerden alınabilir.
- İşveren gerekli belgeye sahipse — tehlike sınıfı ve çalışan sayısı dikkate alınarak hizmeti kendisi üstlenebilir.
- 50’den az çalışanı bulunan ve az tehlikeli sınıftaki işyerinin işvereni veya vekili — Bakanlıkça ilan edilen eğitimleri tamamlamak şartıyla, işe giriş ve periyodik muayeneler ile tetkikler hariç İSG hizmetlerini yürütebilir.
Uzmanın hangi belgeye sahip olması gerektiği tehlike sınıfına bağlıdır: çok tehlikelide (A), tehlikelide en az (B), az tehlikelide en az (C) sınıfı (6331 md. 8/5). Sınıfınızı tehlike sınıfı rehberinden öğrenebilirsiniz.
3. OSGB kuruluş şartları
Yönetmelik md. 12, OSGB’nin kâğıt üstünde kalmasını engelleyen iki tür şart koyar.
Personel (md. 12/1-2): tam süreli iş sözleşmesiyle çalışan en az bir işyeri hekimi, bir iş güvenliği uzmanı ve bir diğer sağlık personeli istihdamı zorunludur. OSGB’de tam süreli görevlendirilenler başka bir OSGB’de veya işyerinde görev alamaz.
Fiziki şartlar (md. 12/3):
| Bölüm | Asgari büyüklük |
|---|---|
| Muayene odası (işyeri hekimi için) | 10 m² |
| İlkyardım ve acil müdahale bölümü | 15 m² |
| İş güvenliği uzmanı odaları | 10 m² |
| Bekleme yeri | 12 m² |
| Arşiv odası, tuvalet ve lavabo | uygun büyüklükte / en az bir |
Yetki alanı (md. 12/5-6): OSGB’ler kuruldukları il ve sınır komşusu illerde hizmet sunabilir. Bunun dışındaki illerde hizmet vermek için aynı şartları sağlayan şube açmak zorunludur; irtibat bürosu açılamaz. Ayrıca OSGB’ler hizmeti başka bir kişi veya kuruma devredemez (md. 13/4).
4. Sözleşme ve İSG-KÂTİP
Görevlendirme ve hizmet alımı kayıt dışı yürütülemez. OSGB’lerce istihdam edilen kişilere ilişkin sözleşmeler İSG-KÂTİP üzerinden beş iş günü içinde Genel Müdürlüğe bildirilir (md. 13/5). OSGB’de sorumlu müdür değişirse en geç 30 gün içinde yenisi yine İSG-KÂTİP üzerinden atanır (md. 13/7). İşveren ise, görev yapan hekim, uzman ve diğer sağlık personeli ile hizmet aldığı OSGB’nin geçerli yetki belgesiyle görevlendirilmesinden sorumludur (md. 5/7).
Sözleşme öncesi kontrol listesi:
- Yetki belgesinin güncel ve OSGB’nin bulunduğunuz il için yetkili olduğunu doğrulayın.
- Görevlendirilecek uzmanın belge sınıfının (A/B/C) işyerinizin tehlike sınıfına uyduğunu kontrol edin.
- Sözleşmedeki aylık hizmet süresinin yönetmelik asgarisinin altında olmadığından emin olun: çalışan başına ayda 10 / 20 / 40 dakika.
- Sözleşmenin İSG-KÂTİP’e işlendiğini görün; yalnız ıslak imzalı kâğıt yeterli değildir.
- Onaylı defterin işyerinde tutulduğunu ve tespit-tavsiyelerin yazıldığını takip edin.
5. Hizmet almak sorumluluğu devretmez
En sık karıştırılan nokta budur. 6331 md. 4/2: “İşyeri dışındaki uzman kişi ve kuruluşlardan hizmet alınması, işverenin sorumluluklarını ortadan kaldırmaz.” OSGB’nin yazılı olarak bildirdiği eksiklikleri gidermek, tedbir ve tavsiyeleri yerine getirmek işverenin yükümlülüğüdür (md. 6/1-ç). Risk değerlendirmesini OSGB yürütse bile ekip işyerinin kendi insanlarından kurulur — bkz. risk değerlendirmesi rehberi.
Türkiye’deki OSGB’leri ve müşteri işyerlerini aramak için işyeri sorgulama aracımızı, maliyet tarafı için OSGB fiyatları rehberini kullanabilirsiniz.
Ceza tutarları neden yazılmıyor? 6331 md. 26’daki idari para cezaları 2012 yılı taban tutarlarıdır ve her yıl yeniden değerleme oranıyla artırılır; bu sayfaya yazılacak her rakam bir sonraki Ocak’ta bayatlar. Güncel tutar için Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’nın o yıl yayımladığı idari para cezaları listesine bakın.
Sık sorulan sorular
OSGB ne demek?
Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimi. Kamu kurum ve kuruluşları, organize sanayi bölgeleri ile Türk Ticaret Kanunu’na göre faaliyet gösteren şirketler tarafından, işyerlerine iş sağlığı ve güvenliği hizmeti sunmak üzere kurulan ve Bakanlıkça yetkilendirilen birimdir (İSG Hizmetleri Yönetmeliği md. 4/1-f).
Her işyeri OSGB ile anlaşmak zorunda mı?
Zorunluluk OSGB’den değil, hizmetten doğar. 6331 md. 6/1-a işverene iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi görevlendirmesini emreder; işveren bunu kendi çalışanları arasından yapabiliyorsa OSGB’ye gerek yoktur. Nitelikli personeli yoksa hizmetin tamamını veya bir kısmını OSGB’den ya da ÇASMER’den alabilir.
İşyerinizin tehlike sınıfına ve çalışan sayısına göre size uygun OSGB tekliflerini ücretsiz alabilirsiniz.
OSGB kurmak için ne gerekiyor?
Tam süreli iş sözleşmesiyle çalışan en az bir işyeri hekimi, bir iş güvenliği uzmanı ve bir diğer sağlık personeli istihdamı zorunludur (Yönetmelik md. 12/1). Ayrıca en az 10 m² muayene odası, 15 m² ilkyardım ve acil müdahale, 10 m² uzman odası, 12 m² bekleme yeri, arşiv odası ve en az bir tuvalet-lavabo aranır (md. 12/3).
Başka ildeki OSGB ile anlaşabilir miyim?
OSGB’ler kuruldukları il ve sınır komşusu illerde hizmet sunmaya yetkilidir; bunun dışındaki illerde hizmet için o ilde şube açılması zorunludur (md. 12/5). Raylı sistem, yol ve nakil hattı gibi birden fazla ilde yürüyen işler istisnadır.
OSGB ile sözleşme nereye bildirilir?
Görevlendirmeler ve OSGB’nin istihdam ettiği kişilere ilişkin sözleşmeler İSG-KÂTİP üzerinden beş iş günü içinde Genel Müdürlüğe bildirilir (md. 13/5). İşveren, hizmet aldığı OSGB’nin ve görevlendirilen kişilerin geçerli yetki belgesiyle görevlendirilmesinden sorumludur (md. 5/7).
OSGB'den hizmet alınca sorumluluk OSGB'ye mi geçer?
Hayır. 6331 md. 4/2 açıktır: işyeri dışındaki uzman kişi ve kuruluşlardan hizmet alınması işverenin sorumluluklarını ortadan kaldırmaz.
Kaynak: 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, md. 4, 6 ve 8; İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmetleri Yönetmeliği, md. 4, 5, 12, 13 ve 14 (19.09.2026 itibarıyla yürürlükteki metinler).