“Kaç çalışandan sonra iş güvenliği uzmanı gerekir?” sorusunun kanundaki cevabı şaşırtıcıdır: bir alt sınır yoktur. 6331 sayılı Kanun md. 6 her işvereni görevlendirmeyle yükümlü kılar; çalışan sayısı ve tehlike sınıfı yalnızca süreyi ve istisnayı belirler. Bu rehber Kanun’un 6. maddesini ve uzman yönetmeliğinin 12. maddesini rakamlarıyla anlatır.
1. Yükümlülük kimde, kimi kapsıyor?
İşveren, İSG hizmetlerinin sunulması için çalışanları arasından iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi; çok tehlikeli sınıfta yer alan ve on ve daha fazla çalışanı olan işyerlerinde ayrıca diğer sağlık personeli görevlendirir (md. 6/1-a). Çalışanları arasında bu niteliklere sahip kişi yoksa hizmetin tamamını ya da bir kısmını ortak sağlık ve güvenlik birimlerinden (OSGB) veya ÇASMER‘lerden alabilir. Gerekli belgeye kendisi sahipse, tehlike sınıfı ve çalışan sayısı dikkate alınarak hizmeti kendisi de üstlenebilir.
Tam süreli işyeri hekimi görevlendirilen işyerlerinde diğer sağlık personeli zorunlu değildir (md. 6/3).
2. Tek istisna: 50’den az çalışan ve az tehlikeli
Belirlenen niteliklere sahip olmayan ancak 50’den az çalışanı bulunan ve az tehlikeli sınıfta yer alan işyeri işverenleri (ya da işveren vekilleri), Bakanlıkça ilan edilen eğitimleri tamamlamak şartıyla İSG hizmetlerini kendileri yürütebilir; işe giriş ve periyodik muayeneler ile tetkikler bu istisnanın dışındadır (md. 6/1-a, ek cümle). İki koşul birlikte aranır: tehlikeli sınıftaki 10 kişilik işyeri istisnadan yararlanamaz. Eşik 2017’de 7033 sayılı Kanun’la “10’dan az”dan “50’den az”a çıkarıldı; eski anlatımlardaki “10 çalışan” bayattır.
3. Uzman ayda ne kadar süre görev yapar?
Süreyi Kanun değil, İş Güvenliği Uzmanlarının Görev, Yetki, Sorumluluk ve Eğitimleri Hakkında Yönetmelik md. 12 belirler (30.04.2015 değişikliğiyle):
| Tehlike sınıfı | Çalışan başına aylık asgari süre | Tam gün uzman eşiği | Örnek: 40 çalışan |
|---|---|---|---|
| Az tehlikeli | 10 dakika | Her 1000 çalışan için en az bir tam gün uzman | 400 dk ≈ 6 saat 40 dk / ay |
| Tehlikeli | 20 dakika | Her 500 çalışan için en az bir tam gün uzman | 800 dk ≈ 13 saat 20 dk / ay |
| Çok tehlikeli | 40 dakika | Her 250 çalışan için en az bir tam gün uzman | 1600 dk ≈ 26 saat 40 dk / ay |
Tam gün eşiğinin tam katlarından fazla çalışan varsa artan sayı için birinci fıkradaki dakika kuralına göre ek uzman görevlendirilir (md. 12/2-4). Uzman, sözleşmede belirtilen süre kadar işyerinde hizmet sunar (md. 12/5); OSGB sözleşmenizdeki aylık süre bu tabloyla karşılaştırılmalıdır.
4. Çalışan sayısı nasıl sayılır?
Görevlendirme süresi hesaplanırken 3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu ile 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu kapsamındaki öğrenci statüsündeki çırak ve stajyerler çalışan sayısına dâhil edilmez (md. 6/4). Alt işverenin çalışanları kendi işvereninin sayımına girer. Sayıyı doğru bulmak için işyerinizin SGK kaydındaki çalışan sayısını firma çalışan sayısı sorgulama rehberiyle kontrol edebilirsiniz.
5. Uzmanın belge sınıfı tehlike sınıfına bağlıdır
Yönetmelik uzmanları (A), (B) ve (C) sınıfı belgeye ayırır ve hangi tehlike sınıfında hangi belgenin görev yapabileceğini düzenler; çok tehlikeli işyerleri en üst belgeyi ister. Bu yüzden işyerinizin sınıfını bilmek ilk adımdır: işyeri tehlike sınıfı nedir ve sınıf yanlışsa nasıl değiştirilir. Uzmanın ne yaptığını iş güvenliği uzmanı görevleri yazısı anlatır.
6. Görevlendirmemenin sonucu
6331 md. 26/1-b, belirlenen nitelikte iş güvenliği uzmanı veya işyeri hekimi görevlendirmeyen işverene görevlendirmediği her kişi için ve aykırılığın sürdüğü her ay için ayrı idari para cezası öngörür; diğer sağlık personeli için de ayrı tutar vardır. Ceza kişi × ay çarpımıyla büyür.
Ceza tutarları neden yazılmıyor? Kanundaki idari para cezaları 2012 yılı taban tutarlarıdır ve her yıl yeniden değerleme oranıyla artırılır; bu sayfaya yazılacak her rakam bir sonraki Ocak’ta bayatlar. Güncel tutar için Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’nın o yıl yayımladığı idari para cezaları listesine bakın.
İşyerinizin sınıfına göre OSGB hizmetinin ne kapsaması gerektiğini OSGB nedir rehberinde bulabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Kaç çalışandan itibaren iş güvenliği uzmanı zorunlu?
Kanun bir alt sınır koymaz: 6331 md. 6/1-a her işvereni uzman ve işyeri hekimi görevlendirmekle yükümlü kılar. Tek istisna, 50’den az çalışanı olan ve az tehlikeli sınıftaki işyerlerinde işverenin Bakanlık eğitimini alarak hizmeti kendisinin yürütebilmesidir.
Uzman ayda kaç saat gelmeli?
Çalışan başına ayda en az 10 dakika (az tehlikeli), 20 dakika (tehlikeli), 40 dakika (çok tehlikeli) — Yönetmelik md. 12/1. 30 çalışanlı tehlikeli işyeri için 600 dakika = 10 saat/ay.
Tam gün uzman ne zaman zorunlu?
Az tehlikelide her 1000, tehlikelide her 500, çok tehlikelide her 250 çalışan için tam gün çalışacak en az bir uzman (md. 12/2-4). Artan çalışan için birinci fıkradaki süreler eklenir.
Çıraklar ve stajyerler çalışan sayısına girer mi?
Hayır. 3308 ve 2547 sayılı kanunlar kapsamındaki öğrenci statüsündeki çırak ve stajyerler görevlendirme süresinin hesabında sayılmaz (6331 md. 6/4).
Diğer sağlık personeli kimde zorunlu?
Çok tehlikeli sınıfta yer alan ve on ve daha fazla çalışanı olan işyerlerinde (md. 6/1-a). Tam süreli işyeri hekimi görevlendirilen işyerinde zorunlu değildir (md. 6/3).
Kendi çalışanım yerine OSGB'den alabilir miyim?
Evet. Çalışanları arasında nitelikli personel yoksa işveren hizmetin tamamını ya da bir kısmını OSGB’lerden veya ÇASMER’lerden alabilir (md. 6/1-a).
Kaynak: 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, md. 6 ve md. 26/1-b; İş Güvenliği Uzmanlarının Görev, Yetki, Sorumluluk ve Eğitimleri Hakkında Yönetmelik, md. 12 (30.04.2015 değişikliğiyle; 18.09.2026 itibarıyla yürürlükteki metinler).