Acil durum planı, işyerinde çıkabilecek yangın, patlama, kimyasal yayılım, sabotaj, doğal afet gibi olaylarda kimin ne yapacağını önceden yazıya döken belgedir. Hazırlamak işverenin kanuni yükümlülüğüdür: 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’nun 11. maddesi işverene acil durumları önceden belirlemesini, planı hazırlamasını, yeterli sayıda eğitimli kişiyi görevlendirmesini ve tatbikat yaptırmasını emreder. Ayrıntıları İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik düzenler.
Bu sayfa bir hesaplama aracı değildir; planın nasıl hazırlandığını, hangi sayıların zorunlu olduğunu ve hangi maddeden geldiğini anlatır. Aşağıdaki bütün sayılar yönetmeliğin Resmî Gazete’de yayımlanan metninden okunmuştur, madde numarasıyla birlikte verilmiştir.
Acil durum planı kimi, hangi işyerini kapsar?
Yönetmelik tüm işyerlerini kapsar; çalışan sayısına ya da tehlike sınıfına göre “muaf” bir işyeri yoktur. Tehlike sınıfı ve çalışan sayısı planın içeriğini değil, görevlendirilecek kişi sayısını ve planın yenilenme sıklığını değiştirir. İşyerinizin tehlike sınıfını bilmiyorsanız önce işyeri tehlike sınıfı rehberine ve NACE kodu açıklamasına bakın; sınıf, faaliyet kodunuza bağlıdır.
Bir işyerinde alt işveren (taşeron) varsa sorumluluk bölünür: işyerinin bütünü için asıl işveren, kendi çalışma alanı ve yaptıkları işle sınırlı olmak üzere alt işverenler sorumludur (Yönetmelik md. 18). Birden fazla işyerinin bulunduğu iş merkezleri ve iş hanlarında tatbikatlar yönetimin koordinasyonuyla yürütülür (md. 13).
Plan hazırlama adımları
Yönetmelik md. 7 hazırlık sırasını sayar. Sıra atlanırsa plan “yazılmış ama uygulanamaz” hâle gelir; denetimde de uygulanabilirliği sorulur.
- Acil durumların belirlenmesi. İşyerinde gerçekten olabilecek olaylar tek tek yazılır (md. 8).
- Önleyici ve sınırlandırıcı tedbirler. Önce olayın çıkmaması, çıkarsa büyümemesi için ne yapıldığı (md. 9).
- Görevlendirme. Arama-kurtarma-tahliye, yangınla mücadele ve ilkyardım için isim isim kişi atanır (md. 11).
- Müdahale ve tahliye yöntemleri. Uyarı verme, arama, kurtarma, tahliye, haberleşme, ilkyardım ve yangınla mücadele yöntemleri yazılı hâle getirilir (md. 10).
- Dokümantasyon. Plan, kroki ve görevli listesiyle birlikte belgelenir.
- Tatbikat. Yılda en az bir kez, raporlu (md. 13).
- Yenileme. Süresi gelince ya da işyeri değişince (md. 14).
Planın girdisi risk değerlendirmesidir: hangi acil durumun gerçekten mümkün olduğunu risk değerlendirmesi gösterir. İkisi ayrı belgedir ama birbirinden beslenir — risk değerlendirmesi nasıl yapılır sayfasındaki adımlar tamamlanmadan acil durum listesi havada kalır.
Hangi acil durumlar değerlendirilir?
Yönetmelik md. 8, belirleme yapılırken dikkate alınacak hususları sayar. Uygulamada en sık atlananlar sabotaj ve çevresel etkidir:
- Yangın, tehlikeli kimyasal maddelerden kaynaklanan yayılım ve patlama ihtimali
- İlk yardım ve tahliye gerektirecek olaylar
- Doğal olaylar (deprem, sel, fırtına, yıldırım, heyelan)
- Sabotaj olasılığı
- İşyerinin dışından kaynaklanıp işyerini etkileyebilecek durumlar
Kaç destek elemanı görevlendirilir?
En çok karıştırılan nokta burası. Yönetmelik md. 11/1’e göre işveren; çok tehlikeli sınıfta 30, tehlikeli sınıfta 40, az tehlikeli sınıfta 50 çalışana kadar, arama-kurtarma-tahliye ve yangınla mücadele konularının her biri için en az birer çalışanı destek elemanı olarak görevlendirir. Çalışan sayısı bu sayıları aşıyorsa, tehlike sınıfına göre her 30, 40 ve 50 çalışan için birer destek elemanı daha görevlendirilir.
Yani sayı “toplam destek elemanı” değil, her konu için ayrı hesaplanır. Yönetmelik metninden çıkan tablo:
| Tehlike sınıfı | Eşik (md. 11/1) | Çalışan sayısı | Arama-kurtarma-tahliye | Yangınla mücadele |
|---|---|---|---|---|
| Çok tehlikeli | 30 | 30 | 1 | 1 |
| Çok tehlikeli | 30 | 31 | 2 | 2 |
| Çok tehlikeli | 30 | 90 | 3 | 3 |
| Tehlikeli | 40 | 40 | 1 | 1 |
| Tehlikeli | 40 | 41 | 2 | 2 |
| Tehlikeli | 40 | 120 | 3 | 3 |
| Az tehlikeli | 50 | 50 | 1 | 1 |
| Az tehlikeli | 50 | 51 | 2 | 2 |
| Az tehlikeli | 50 | 150 | 3 | 3 |
İki önemli istisna:
- İlkyardım ayrı yönetmeliğe tabidir. İlkyardım destek elemanı, 22/5/2002 tarihli ve 24762 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan İlkyardım Yönetmeliği esaslarına göre görevlendirilir (md. 11/2). Yukarıdaki 30/40/50 eşikleri ilkyardımcı sayısı için kullanılmaz; ilkyardımcı sayısı ve sertifikasyonu o yönetmelikten okunur.
- Küçük ve az tehlikeli işyeri. 10’dan az çalışanı olan ve az tehlikeli sınıfta yer alan işyerlerinde, md. 11/1’deki yükümlülüğü yerine getirmek üzere bir kişi görevlendirilmesi yeterlidir (md. 11/5).
Çalışan sayısı yalnız destek elemanını değil, iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi yükümlülüğünü de belirler; eşikleri çalışan sayısına göre iş güvenliği uzmanı zorunluluğu sayfasında karşılaştırın.
Tatbikat: yılda en az bir kez ve raporlu
Md. 13/1 nettir: planın uygulama adımlarının düzenli takip edilebilmesi ve uygulanabilirliğinden emin olunması için işyerlerinde yılda en az bir defa tatbikat yapılır, denetlenir, gözden geçirilir ve gerekli düzeltici ve önleyici faaliyetler yapılır. Ardından tatbikat raporu hazırlanır; raporda tatbikatın tarihi, görülen eksiklikler ve bu eksiklikler doğrultusunda yapılacak düzenlemeler bulunur.
Tatbikat sonucunda aksayan yönler ve kazanılan deneyimlere göre plan gözden geçirilip düzeltilir (md. 13/2). Yani tatbikat bir tören değil, planı değiştiren bir adımdır. Tatbikat tarihi ve raporu, İSG denetiminde istenen belgeler arasındadır; dosyada bulunmaması en sık rastlanan eksikliklerden biridir.
Acil durum planı kaç yılda bir yenilenir?
İki ayrı yenileme sebebi vardır ve biri diğerinin yerine geçmez.
1) Değişiklik olduğunda. İşyerinde, belirlenmiş acil durumları etkileyebilecek veya yeni acil durumların ortaya çıkmasına neden olacak değişiklikler meydana gelirse, etkinin büyüklüğüne göre plan tamamen veya kısmen yenilenir (md. 14/1). Süre beklenmez: yeni üretim hattı, yeni kimyasal, bina değişikliği, ilave kat bu kapsamdadır.
2) Süre dolduğunda. Yukarıdaki durumlardan bağımsız olarak, hazırlanmış planlar tehlike sınıfına göre aşağıdaki sürelerde yenilenir (md. 14/2):
| Tehlike sınıfı | Planın yenilenme süresi |
|---|---|
| Çok tehlikeli | En geç 2 yılda bir |
| Tehlikeli | En geç 4 yılda bir |
| Az tehlikeli | En geç 6 yılda bir |
Tehlike sınıfı değişirse yenileme süresi de değişir. Sınıfınızın yanlış belirlendiğini düşünüyorsanız işyeri tehlike sınıfı nasıl değiştirilir sayfasındaki itiraz yolunu izleyin; sınıf değiştiğinde hem destek elemanı eşiği hem yenileme süresi kendiliğinden değişir.
Çalışanların bilgilendirilmesi
Plan dosyada kalırsa işe yaramaz. Md. 15’e göre tüm çalışanlar; acil durum planları ile arama, kurtarma ve tahliye, yangınla mücadele ve ilkyardım konularında görevlendirilen kişiler hakkında bilgilendirilir. Yani çalışan, olay anında kime koşacağını bilmek zorundadır. İşe yeni girenlerin bu bilgilendirmeyi işbaşı eğitiminde almaları gerekir.
6331 sayılı Kanun md. 12 ayrıca tahliye hakkını düzenler: ciddi, yakın ve önlenemeyen tehlike durumunda işveren, çalışanların işi bırakarak derhal güvenli bir yere gidebilmeleri için önceden gerekli düzenlemeleri yapar ve talimatları verir. Durum devam ederse, zorunluluk olmadıkça, özel olarak görevlendirilenler dışındaki çalışanlardan işe devam etmeleri istenemez.
Planda bulunması gereken belgeler
- Belirlenen acil durumların listesi ve gerekçesi
- Önleyici ve sınırlandırıcı tedbirler
- Müdahale ve tahliye yöntemleri, yazılı olarak (md. 10)
- Görevlendirilen destek elemanlarının adı, görevi ve eğitim belgesi
- Tahliye planı krokileri ve toplanma yeri
- İşyeri dışındaki kuruluşlarla (itfaiye, 112, AFAD) irtibat düzenlemesi (6331 md. 11/ç)
- Tatbikat raporları
- Planın hazırlanma tarihi ve yenileme tarihi
Güvenlik raporu hazırlanan büyük endüstriyel kaza riski taşıyan işyerlerinde, 6331 md. 29 gereği hazırlanan dahili acil durum planları bu yönetmelikteki hazırlıkta dikkate alınarak kullanılır (md. 16) — iki plan ayrı ayrı yazılmaz.
Plan yoksa ne olur?
Acil durum planı hazırlamamak, tatbikat yapmamak ve destek elemanı görevlendirmemek 6331 sayılı Kanun’un 26. maddesi kapsamında idari para cezasına bağlanmıştır. Ceza tutarını bu sayfaya yazmıyoruz: tutarlar her yıl yeniden değerleme oranıyla artar ve internette dolaşan rakamların çoğu eski yıllara aittir. Güncel tutarı, denetimi yapan Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı birimlerinden ya da İSG uzmanınızdan teyit edin. Planın eksikliği ayrıca iş kazası sonrası sorumluluk değerlendirmesinde işverenin aleyhine okunur; kaza sonrası yapılması gerekenler iş kazası bildirimi sayfasında.
Bu yükümlülüklerin tamamının çatısı 6331 sayılı Kanun’dur; kanunun işverene yüklediği bütün ödevleri 6331 sayılı Kanun rehberinde topluca görebilirsiniz. Bu hizmetleri dışarıdan almak isteyen işyerleri için OSGB hizmet zorunluluğu sayfası başlangıç noktasıdır.
Sık sorulan sorular
Acil durum planını kim hazırlar?
Hazırlatma yükümlülüğü işverene aittir (6331 md. 11). Plan, işyerinin iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimiyle birlikte, işyerini bilen çalışanların katkısıyla hazırlanır. Dışarıdan hizmet alınıyorsa OSGB hazırlar, ancak sorumluluk işverende kalır.
Acil durum planı kaç yılda bir yenilenir?
Tehlike sınıfına göre en geç iki (çok tehlikeli), dört (tehlikeli) ve altı (az tehlikeli) yılda bir yenilenir (Yönetmelik md. 14/2). Bundan bağımsız olarak, işyerinde acil durumları etkileyecek bir değişiklik olduğunda süre beklenmeden tamamen veya kısmen yenilenir (md. 14/1).
Tatbikat yılda kaç kez yapılmak zorunda?
Yılda en az bir defa (md. 13/1). Tatbikatın tarihini, görülen eksiklikleri ve yapılacak düzenlemeleri içeren bir tatbikat raporu hazırlanması da zorunludur.
10 çalışanı olan bir ofis için de acil durum planı gerekir mi?
Evet, yönetmelik tüm işyerlerini kapsar. Ancak 10’dan az çalışanı olan ve az tehlikeli sınıftaki işyerlerinde, arama-kurtarma-tahliye ile yangınla mücadele yükümlülüğü için bir kişi görevlendirilmesi yeterlidir (md. 11/5).
Destek elemanı sayısı nasıl bulunur?
Tehlike sınıfına göre çok tehlikelide 30, tehlikelide 40, az tehlikelide 50 çalışana kadar; arama-kurtarma-tahliye ve yangınla mücadele konularının her biri için en az birer kişi. Çalışan sayısı eşiği aşarsa her dilim için birer kişi daha eklenir (md. 11/1). İlkyardımcı sayısı bu eşiklere göre değil, İlkyardım Yönetmeliği’ne göre belirlenir (md. 11/2).
Taşeron çalışanları kimin planına dahil?
İşyerinin bütünü için asıl işveren, kendi çalışma alanı ve yaptıkları işle sınırlı olmak üzere alt işverenler sorumludur (md. 18). İş merkezi ve iş hanlarında tatbikatlar yönetimin koordinasyonuyla yürütülür (md. 13).
Kaynaklar
- İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik — 18/6/2013 tarihli ve 28681 sayılı Resmî Gazete. Bu sayfadaki madde numaraları ve 30/40/50 ile 2/4/6 sayıları bu metinden okunmuştur.
- 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu — md. 11 (acil durum planları, yangınla mücadele ve ilk yardım), md. 12 (tahliye), md. 26 (idari para cezaları), md. 29 (güvenlik raporu).
- İlkyardım Yönetmeliği — 22/5/2002 tarihli ve 24762 sayılı Resmî Gazete. İlkyardımcı sayısı ve sertifikası buradan okunur.
Sayfa 12.09.2026 tarihinde, yönetmeliğin Resmî Gazete’de yayımlanan metni esas alınarak hazırlandı. Mevzuat değişebilir; bir yaptırıma ya da denetime esas alacaksanız yürürlükteki metinden teyit edin.